الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

320

پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )

تعبير به « مقاوم العزّ » اشاره براين است كه صاحب قدرتها نيز اين راه را مانند ديگران بايد بپيمايند . در جملهء « و حلبات الفخر » مردم را تشبيه به گروههايى مىكند كه در يك سلسله مسابقات عظيم و گسترده براى كسب افتخار بيشتر شركت كرده‌اند ، امام عليه السّلام مىفرمايد : همهء آنها نيز سرانجام به منزلگاهى مىرسند كه نامش قبر است . سرانجام در يك كلمه مىفرمايد : « ملوكا و سوقا » هم پادشاهان مىروند و هم رعايا . سپس براى توضيح بيشتر مىفرمايد : « آنها درون قبرها خزيده‌اند و زمين در آنجا بر آنها مسلّط شد . از گوشتهايشان خورد و از خونهايشان نوشيد » ؛ ( سلكوا في بطون البرزخ سبيلا سلّطت الأرض عليهم فيه ، فأكلت من لحومهم ، و شربت من دمائهم ) . برزخ گرچه معمولا بر عالمى اطلاق مىشود كه واسطه ميان دنيا و آخرت است همان‌گونه كه قرآن مجيد مىفرمايد : « وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ » « 1 » ولى برزخ در اينجا به معناى قبر است به قرينهء جمله‌هايى كه بعد از آن آمده است همان‌گونه كه در حديثى از امام صادق عليه السّلام نيز آمده است : « البرزخ القبر » « 2 » البتّه قبر نيز گاه به معناى مادى آن است ؛ مانند آنچه در اين خطبه آمده است و گاه به معناى غير مادى آن ؛ مانند آنچه در حديث مشهور آمده است : « القبر إمّا روضة من رياض الجنّة او حفرة من حفر النّيران ؛ قبر يا باغى از باغهاى بهشت است يا حفره‌اى از حفره‌هاى دوزخ » . « 3 » سپس در توضيح بيشتر مىفرمايد : « آنها در حفره‌هاى گور خويش به صورت جمادى درآمده‌اند كه هرگز نموّى ندارند و ناپيدايانى كه اميد يافت شدنشان

--> ( 1 ) . مؤمنون ، آيهء 100 . ( 2 ) . بحارالانوار ، ج 6 ، ص 217 . ( 3 ) . همان ، ص 214 و صحيح ترمذى ، ج 4 ، كتاب صفة القيامة ، باب 26 ، ح 2460 .